Modelgedreven werken

Het model is bij mij de heilige graal. Niet omdat een diagram het doel is, maar omdat een organisatie die haar eigen kernbegrippen scherp heeft, daarna veel minder hoeft uit te vinden, af te stemmen en te herstellen.

Modelgedreven werken betekent dat het model de bron is en dat de rest eruit volgt: de service-interfaces, het databaseschema, de requirements en de documentatie. Verandert de werkelijkheid, dan verandert eerst het model, en daarna wat ervan is afgeleid.

In de vakliteratuur heet dit model driven architecture (MDA). Ik gebruik liever de Nederlandse term, omdat het om een manier van werken gaat en niet om een product.

Drie lagen, één richting

flowchart LR
  C["Conceptueel model<br/>begrippen en hun betekenis"] --> L["Logisch model<br/>gegevens, structuur, regels"]
  L --> F1["Service-interfaces<br/>OpenAPI, XSD"]
  L --> F2["Databaseschema<br/>met historie"]
  L --> F3["Requirements<br/>use cases, backlog"]
  L --> F4["Documentatie<br/>naslag en posters"]
Het conceptuele model zegt wat de organisatie bedoelt, het logische model hoe de gegevens in elkaar zitten. Alles rechts daarvan is afgeleid.

De drie-eenheid: gegevens, processen en regels

Een organisatie laat zich beschrijven langs drie lijnen die nauw samenhangen maar wezenlijk verschillen. Samen zijn ze de basis voor haar hele functioneren.

Externe regels en constraintsVisieDoelenDienstenExterne opgaveGegevensProcessenRegelsleest, schrijftbewaaktstuurt
GegevensUML
Wat de organisatie weet en vastlegt.
ProcessenBPMN
Wat er gebeurt, in welke volgorde en door wie.
Regels
Wat er mag en wat er moet.

Mijn uitgangspunt is dat elk van de drie zijn eigen uitwerking verdient, en dat ze elkaar versterken als ze alle drie goed zijn opgezet. Een proces dat gegevens beschrijft die niet in het model staan, of een regel die in de code verstopt zit, is een voorspelbare bron van fouten.

Wat een organisatie verder is en wil (haar diensten, haar visie en doelen) en wat haar van buiten wordt opgelegd (wetgeving, beperkingen, de opgave zelf) ligt daaromheen. Het bepaalt wat er gemodelleerd moet worden; de drie-eenheid bepaalt of het daarna werkt.

Conceptueel, logisch, fysiek

De tweede scheiding is die in lagen. Het conceptuele model beschrijft begrippen in de taal van de organisatie. Het logische model beschrijft de gegevens precies, maar los van techniek. Het fysieke niveau is de implementatie: tabellen, berichten, schermen.

Door die lagen uit elkaar te houden, wordt een complex landschap behapbaar. Het logische model ontkoppelt de gegevens van de systemen waarin ze toevallig staan, en is daarmee vanzelf ook een integratieslag.

Niet te diep, niet te vlak

Een model is af als het de vragen beantwoordt waarvoor het gemaakt is. Te vlak, en iedereen leest er zijn eigen bedoeling in. Te diep, en niemand onderhoudt het. Waar die grens ligt, verschilt per organisatie; het is belangrijk dat een organisatie de stappen zet die ze kan zetten. Soms zijn dat kleine stapjes, soms flinke passen.

Zo pak ik een organisatiebreed model aan

  1. Verkennen

    De breedte van het terrein in kaart: welke domeinen zijn er, wie weet wat, welke documentatie bestaat al. Interviews en lezen.

  2. Uitdiepen

    Per domein de gegevens, hun betekenis en hun samenhang uitwerken, samen met de mensen die ermee werken.

  3. Integreren

    Over de domeinen heen rationaliseren en abstraheren: wat is hetzelfde, wat lijkt alleen hetzelfde, welk gegeven leeft in welk domein.

  4. Overdragen

    Het model overdragen aan de architecten en analisten die het gaan onderhouden, zodat het na mijn vertrek blijft leven.

Het bewijs: Omnium

Wat ik adviseer, bouw ik ook. Omnium is mijn eigen modelwerkbank: één canoniek model, en daaruit een werkend register met volledige historie. Ik gebruik het voor proofs of concept, onder meer voor Common Ground-componenten.

Verder lezen: de case KVK, het werk voor Common Ground en de kennisbank.

Past dit bij uw vraag?

Vertel waar u tegenaan loopt; ik zeg eerlijk of een model daar het antwoord op is.

Neem contact op